Filozofska praksa je grana savremene filozofije koja koristi filozofiranje kao sredstvo za postavljanje, analizu i rešavanje svetonazorskih problema koji se određuju na osnovu duhovnih potreba klijenta. Zadatak filozofskog praktičara je da klijentove privatne probleme podigne na filozofski nivo, da sa njim/njom izvrši filozofsko promišljanje problema sa ciljem širenja granica klijentovog pogleda na svet. Po pravilu se za filosofsko promišljanje koriste fragmenti filozofskih dela. Za razliku od psihoterapije, u analizi klijentove ličnosti filozofska praksa se oslanja na ontološke principe egzistencijalne filozofije, a ne na biomedicinske ili psihometrijske karakteristike. Pored toga, sama procedura konsultacija podrazumeva rad sa filozofskim kategorijama, u svetlu kojih se odvija razumevanje svetonazorskih problema klijenta. Za razliku od akademske filozofije, filozofska praksa se ne bavi proučavanjem filozofskih teorija ili sistema, već praktičnom primenom određenih filozofskih postupaka, duhovnih vežbi (P. Hadot), naglašavajući samospoznaju klijenta, doprinoseći širenju granica (transformaciji) njegovog/njenog pogleda na svet.

Filozofska praksa je institucionalizovana 1982. godine, kada je osnovano prvo međunarodno udruženje filozofske prakse (iGPP) (Nemačka, Austrija i Švajcarska) pod rukovodstvom Gerda Ahenbaha. Trenutno, udruženja filozofskih praktičara postoje u skoro svim delovima sveta.

Najrasprostranjeniji oblici filozofske prakse su: filozofsko savetovanje, sokratovski dijalog, filozofsko zajedništvo.

Filozofsko savetovanje je oblik individualnog ili grupnog rada, koji predstavlja niz sastanaka koje organizuje i vodi filozofski savetnik. Po pravilu, filozofski tekstovi služe kao materijal za rad koji pomaže klijentu da izvrši potrebnu refleksiju o specifičnim i posebnim manifestacijama svoje „filozofske bolesti“ (Holzhei-Kunz).

Izraz „filozofska bolest” nije metafora; to je realno stanje ljudske egzistencije u svetu svakodnevnog života koje karakteriše akutna osetljivost na „poziv bića” (M. Hajdeger), zajedno sa strahom od smrti, društvene izolacije, slobode i besmisla života. Dakle, „filozofska bolest“ se leči filozofskim metodama, koje su srodne drevnim praksama brige o sebi, kao i „konstruisanju sopstva“ pred bezličnim strukturama svakodnevnog života.

Sokratovski dijalog. Osnova ovog oblika filozofske prakse su principi rada sa unutrašnjim i spoljašnjim govorom. Pošto spoljašnji govor čoveka, po svom automatizmu, ne odgovara uvek onome o čemu razmišlja, prvo, jedan ili drugi iskaz uopšte ne može da izrazi nikakvu misao, već se u potpunosti odnosi na manifestacije emocionalnog stanja; drugo, osoba često pribegava spoljašnjem govoru da bi prikrila stvarne misli o sebi, o drugima ili o situaciji, nesvesno obmanjujući sebe i druge. Dakle, zadatak filozofskog praktičara je da sagovornika „pomiri” sa sopstvenim govorom (Brenifier), odnosno da mu/joj otvori refleksivni plan analize njegovih govornih iskaza kako bi otkrio one skrivene misli koje maskiraju spoljašnji govor. Ova filozofska praksa je efikasna kako za razjašnjavanje značenja pojmova koji se koriste u spoljašnjem govoru, tako i za razjašnjavanje značenja problema koji nastaju u određenim situacijama koje ometaju osobu u rešavanju određenih životnih problema. Prilikom razotkrivanja automatizma emocija, govora i delovanja, čovek dobija priliku da razume perimetar (R. Lahav) svoje „Platonove pećine“, kao i mogućnost da iz nje izađe na novi nivo mišljenja i pogleda na svet.

Filozofsko zajedništvo. Ovaj oblik filozofske prakse podrazumeva grupu koja se bavi zajedničkim filozofskim promišljanjem različitih aspekata svetonazorskih problema metodom fenomenološke redukcije. Glavni uslov filozofskog druženja je duboka koncentracija na ono „čisto“ iskustvo koje se može dobiti iz meditativnog stanja koje sve automatizme mišljenja i govora spoljašnjeg svakodnevnog iskustva stavlja u „zagrade“. Koncentracija na ovo iskustvo vrši se metodom sporog čitanja fragmenata filozofskog teksta koji sadrže celovite ideje o razmatranom problemu. Predstavljanje sopstvenih ideja se izvodi u skladu sa pročitanim tekstom, izdvajaju se njegovi glavni koncepti, iz kojih se naporima grupe konstruiše zajednička „mapa ideja“, dopunjena konceptima ili slikama koje nastaju u prostoru. „čistog” iskustva svakog člana. Svrha grupnog rada je da se zajedničkim naporima pomogne u kolektivnom razjašnjavanju filozofskih ideja. Rad članova grupe podseća na radnje muzičara u jednom orkestru.

Tekst preuzet sa: RAPP

Autor: Sergey Borisov

Preveo za Psihopraxis: Nikola Ačanski

References:

Hadot (1995) Philosophy as a Way of Life // Black- well; G.B. Achenbach (2016) The Basic Rule of Philosophical Practice // Socium i Vlast (Society and Power). No.6 (62). Pp. 99-106; S.V. Borisov (2017) What Is “Philosophical Compan- ionship”, and How to Practice it // Socium i Vlast (Society and Power). No.2 (64). Pp. 123-129.; O. Brenifier (2018) The Art of Philosophical Practice: Philosophical Attitudes // Socium i Vlast (Society and Power). No.1 (69). Pp. 80-87; R. Lahav (2016). Philosophical Practice – Quo Vadis? in The Philosophy Clinic, ed. S. Costello, Cambridge Scholars Press.